منابع آزاد آموزشی (Open educational resources) که به اختصار OERs نامیده می‌شود به منابع آموزشی در قالب‌های مختلف گفته می‌شود که به رایگان و رها از محدودیت‌های حق مؤلف در دسترس همگان قرار دارند و برای اهداف آموزشی و پژوهشی مورد استفاده قرار می‌گیرند. از اصطلاح OER برای اولین بار در سال 2002 در فروم دوره های باز یونسکو نام برده شد. اخیرا یونسکو تعریف ذیل را از منابع آموزشی باز ارائه کرده است:

 

منابع آموزشی باز، منابعی برای آموزش و یادگیری، تدریس و تحقیق در هر قالب و رسانه‌ای هستند که در دامنه عمومی در دسترس همگان هستند یا تحت مجوزی هستند (معمولا مجوزهای کرییتیو کامنز) که تحت عنوان مجوز باز، اجازه دسترسی بدون هزینه، استفاده مجدد، تغییر و اصلاح و به اشتراک‌گذاری توسط دیگران را می‌دهد. یعنی:

  • در منابع آموزشی باز می‌توان تغییر ایجاد کرد، می‌توان بخشی از آن‌ها را استفاده کرد، می‌توان با منابع دیگر آن‌ها را تلفیق کرد.
  • منابع آموزشی باز را مدرسان می‌توانند سر کلاس تدریس کنند.
  • می‌توان آن‌ها را در یک وب‌سایت یا فیلم ویدئویی قرار داد.
  • می‌توان آن‌ها را به یک زبان دیگر ترجمه کرد.
  • می‌توان آن‌ها را برای دیگران فرستاد و به اشتراک گذاشت.

منابع آموزشی باز می‌توانند هر منبع آموزشی باشند. آنها در قالب‌های متنوعی عرضه می‌شوند از کتاب درسی گرفته تا دوره‌های کامل آموزشی (مثل موک‌ها)، منابع صوتی و ویدئویی، تکالیف درسی و سؤالات امتحانی، طرح درس، انیمیشن، نرم‌افزار و ...

OER به عنوان یکی از مهمترین جنبش‌های آموزشی در قرن بیست و یکم در نظر گرفته می‌شود. منابع آموزشی باز می‌توانند مکمل کتاب‌های درسی و جزوه‌ها باشند و گاه دانشجویان را از خرید کتاب‌های درسی گران‌قیمت بی‌نیاز کنند و بنابراین عدالت اجتماعی و آموزشی را برقرار کنند. منابع آموزشی باز می‌تواند در وقت معلمان برای تولید محتوا صرفه‌جویی کند.

علیرغم همه مزایایی که برای منابع آموزشی باز برشمرده‌اند چالش‌هایی نیز دارد که در اینجا به آن‌ها اشاره شده و راه‌حلهایی برای غلبه بر آن‌ها با استفاده از فناوری‌های مدرن مثل بیگ‌دیتا و هوش مصنوعی و بلاک‌چین پیشنهاد شده است.

منابع آموزشی باز را از کجا پیدا کنم؟

اوسیس، جامع‌ترین موتور کاوش منابع آموزشی بازست که از ۷۲ منبع آن‌ها را جستجو می‌کند.

 OASIS - Openly Available Sources Integrated Search - searches open content from 72 different sources