کتابخانههای بیفهرستنویس؟
در کتابخانه مرکز آمار ایران فهرستنویس بودم. یعنی پشت جبهه کتابخانه خدمت میکردم و مراجعان را نمیدیدم. کتابها را باید فهرستنویسی میکردم تا بتوانند وارد مجموعه شوند. فهرستنویسی همیشه جزو کارهای حیاتی کتابخانهها بود؛ بدون آن، کتابها هرگز راهی به قفسههای عمومی پیدا نمیکردند.
سالهاست که دیگر کتابدار نیستم، اما همین چند وقت پیش وقتی جورجینا – مدرس مهمان کلاسم – آمد و برای دانشجوها صحبت کرد فهمیدم فضای کاری کتابخانهها چقدر عوض شده است. جورجینا که رئیس یکی از شبکههای کتابخانههای شهری است گفت:
«بیشتر از ۹۰ درصد کتابها به صورت shelf-ready میرسند؛ یعنی حتی لیبل خورده و آمادهی ورود به قفسه هستند»
این جملهاش مرا به ایران برد؛ همان اتاق فهرستنویسی پر از کتابهای تازه که هفتهها، گاهی ماهها میماندند تا بالاخره نوبتشان برسد. وقتی بالاخره وارد قفسه میشدند، کاملا بیات شده بودند.
جورجینا گفت این روزها کتابخانهها دیگر فهرستنویس استخدام نمیکنند. شرکتهای تخصصی همهچیز را متمرکز انجام میدهند، و اگر کتابی نیاز به فهرستنویسی داشته باشد، مستقیم برایشان فرستاده میشود.
گفت در کتابخانههایشان، همهی کارکنان فارغ از عنوان شغلی، باید نیمی از وقتشان را پشت میز مرجع بگذرانند و مستقیم با مراجعان کار کنند.
باز یادم افتاد به آن سالها… برای من که آدمی برونگرا بودم، نشستن طولانی پشت میز فهرستنویسی خستهکننده میشد. همیشه به آقای ابراهیمی که پشت میز امانت بود میگفتم وقت ناهار و نماز جایش مینشینم. همان نیم ساعت با مراجعان بودن، برایم مثل شارژ دوباره بود. حتی به فهرستنویسیام هم کمک میکرد. چون میدیدم مردم چطور دنبال کتابها میگردند، کجا گیر میکنند، و همین باعث میشد موضوعات بهتری به کتابها بدهم. مثلا وقتی کسی دنبال آمار خودکشی میگشت، با اینکه ما منابعش را داشتیم، چیزی پیدا نمیکرد. تازه فهمیدم باید عبارت «خودکشی» را هم به آمارنامههای پزشکی قانونی اضافه کنم تا قابل بازیابی شود.
و شاید بهترین بخش حرفهای جورجینا آن جایی بود که گفت:
«طبق یک پژوهش اخیر از ایفلا، کتابداران جزو مورداعتمادترین افراد جامعه هستند؛ درست بعد از پزشکان و پرستاران.»
مریم صرافزاده، متولد دزفول هستم. کتابدار بودهام. عضو هیأت علمی دانشگاه خلیج فارس و دانشگاه تهران بودهام و حال در این طرف کره زمین، معلم زبان و کتابداری شدهام. این وبلاگ برای سهیم کردن دیگران در دانستهها و تجربیات و مدیریت دانش شخصی ایجاد شده است.