یادداشت‌های مریم صراف‌زاده | مهر ۱۴۰۴

چه شد که کتابدار شدم؟

رده‌بندی دیوئی درس میدهم و جیمز را دعوت کرده‌ام که مدرس مهمان کلاسم شود. جیمز چند سالی است که فهرستنویس پاره‌وقت چند کتابخانه عمومی است. قبلا در رادیو کار می‌کرده اما بعد تصمیم می‌گیرد که کتابدار شود و میرود لیسانس مدیریت اطلاعات می‌گیرد که کتابدار شود. از او میپرسم چه شد که رفتی سراغ کتابداری؟

گفت کتاب The library book را که خواندم تصمیم گرفتم کتابدار شوم. کنجکاو میشوم که محتوای این کتاب چیست که او را جذب این رشته کرده. خوشبختانه در کتابخانه عمومی محل موجودست و رزروش می‌کنم. اما تا وقتی بدستم برسد اینها را از ویکی‌پدیا داشته باشید:

کتاب "The Library Book" نوشته سوزان اورلین، اثری غیرداستانی و پرفروش است که در سال ۲۰۱۸ منتشر شده و درباره آتش‌سوزی بزرگ کتابخانه مرکزی لس‌آنجلس در سال ۱۹۸۶ نوشته شده است. این کتاب در سبک ترکیبی از گزارش رویداد، تاریخ کتابخانه و یادداشت‌های شخصی نویسنده است که علاوه بر پرداختن به معمای آتش‌سوزی، نقش اجتماعی و فرهنگی کتابخانه‌ها را نیز به شکلی عاطفی و الهام‌بخش بیان می‌کند. نویسنده همچنین خاطرات و علاقه‌اش به کتابخانه‌ها را به تصویر می‌کشد؛ این امر کتاب را برای دوستداران کتاب و کتابداری بسیار جذاب کرده است. کتاب توسط انتشارات Simon & Schuster چاپ شده و ۳۳۶ صفحه دارد. این کتاب الهام‌بخش بسیاری از کتابداران و علاقه‌مندان به کتابخانه در سراسر جهان بوده است.

و اینهم توضیح هوش مصنوعی:

چند دلیل که ممکن است باعث شود خواندن این کتاب جذاب یا تأثیرگذار باشد:

  1. تصویر انسانی و ملموس از کتابخانه
    این کتاب نه فقط به آمار و نظریه می‌پردازد، بلکه تصویری از کارکنان، مخاطبان، مشکلات روزمره و تصمیمات پیچیده در کتابخانه ارائه می‌دهد. این تصویر واقع‌بینانه می‌تواند حس هویت حرفه‌ای را تقویت کند.

  2. تلاطم و چالش‌ها
    کتاب نشان می‌دهد کتابخانه‌ها با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند: آتش، بودجه محدود، تغییر فناوری، تغییرات اجتماعی، نگرانی درباره امنیت و حفاظت از مجموعه‌ها، و مدیریت تغییرات. این دیدن “نبردهای واقعی” می‌تواند الهام‌بخش باشد.

  3. تاریخ و غرور حرفه‌ای
    مطالعه‌ی تاریخ یک کتابخانه بزرگ و مجموعه‌ای از کتابداران پیشرو می‌تواند حس وابستگی به این حرفه ایجاد کند و نشان دهد کتابداری، به‌عنوان یک نهاد و حرفه، ریشه‌ها، ارزش و اهمیت اجتماعی دارد.

  4. ترکیب جنبه‌ی عاشقانه و عملی
    اورلن با زبانی زیبا و عاطفی درباره عشق به کتاب و کتابخانه می‌نویسد؛ هم‌زمان اما به مباحث فنی و مدیریتی می‌پردازد. این ترکیب ممکن است برای کسی که می‌خواهد هم عشق و هم ابزار کار را بیاموزد، جذاب باشد.

  5. دید به آینده
    کتاب به تغییرات دیجیتال، چگونگی تطور کتابخانه‌ها در عصر اینترنت و چالش‌های آینده می‌پردازد، چیزی که برای کتابداران فعلی و آینده اهمیت زیادی دارد.

کتابخانه‌های ۲۴ ساعته بدون کتابدار

از عجایب روزگار اینکه روزهای تعطیل و شب‌ها که مردم فراغت دارند، کتابخونه‌های عمومی تعطیلن. جالبه که حتی هفته کتاب و کتابخوانی و روز کتابدار هم بهانه‌ای برای تعطیل شدن کتابخانه‌های عمومی هستند در حالی که بنظر میاد باید برعکس باشه. ساعات کار کتابخونه‌ها در استرالیا هم اونقدرها رضایت‌بخش نیست. کتابخونه محل صبح‌ها ساعت ده باز میشه و فقط تا پنج عصر بازه. روزهای یکشنبه هم که کلا تعطیله.

فضای بیشتر خونه‌ها آرامش لازم رو برای مطالعه و کارهایی که نیاز به تمرکز داره رو نداره و نیاز به استفاده مکانی از کتابخونه‌ها بیشتر شده. قبلا درباره کتابخانه‌ها بعنوان مکانی برای تعامل اجتماعی اینجا نوشتم. خیلی‌ها که دورکاری میکنن از کتابخونه‌ها بعنوان محل کار استفاده میکنن. حتی اینجا خیلی وقتا دیدم که آدما قرارهاشون با مشتری‌ها و مراجعینشون رو توی کتابخونه میذارن.

حالا خبر خوب اینکه نسل جدیدی از کتابخانه‌های ۷ روز هفته و ۲۴ ساعته بدون کتابدار در حال شکل‌گیریه.

این کتابخانه‌ها چطور کار می‌کنن؟

  • ورود با کارت کتابخانه یا اپلیکیشن موبایل انجام می‌شه.

  • برای افرادی که طالب استفاده از این امکان هستند یک جلسه آموزشی توجیهی برگزار میشه و کارت عضویت مخصوصی براشون صادر می‌شه.

  • دوربین‌ها و سیستم‌های امنیتی جای حضور نیروی انسانی رو می‌گیرن.

  • قفسه‌ها، میزها و امکانات چاپ و اینترنت در دسترسه.

  • امانت و بازگشت کتاب‌ها به صورت خودکار و با دستگاه‌های سلف‌چک (self-check) انجام می‌شه.

چالش‌های کتابخانه‌های شبانه‌روزی:

  • نبود کتابدار برای مشاوره: کاربران در پیدا کردن منابع تخصصی یا راهنمایی پژوهشی تنها می‌مونن.

  • امنیت و مسئولیت: حفظ آرامش، جلوگیری از خرابکاری یا سوءاستفاده نیازمند سرمایه‌گذاری جدی روی فناوری نظارتی است.

  • شغل کتابداران: خطر کاهش مشاغل کتابداری دیده شده در انگلستان.

  • پاتوق شدن فضا: در بعضی کشورها نگرانی وجود دارد که کتابخانه‌های ۲۴ ساعته به محل خواب یا پاتوق بی‌خانمان‌ها تبدیل شوند.

  • هویت اجتماعی کتابخانه: کتابخانه همیشه فقط محل امانت کتاب نبوده؛ تعامل با کتابدار و فعالیت‌های فرهنگی بخش بزرگی از تجربه است.

کتابخانه‌های ۲۴ ساعته بدون کتابدار بیشتر نقش فضای مطالعه و امانت خودکار رو ایفا می‌کنن و برای خدمات پیشرفته‌تر مثل مشاوره پژوهشی یا برنامه‌های اجتماعی، همچنان به کتابدار نیاز داریم. برای همین هم هست که مدل ترکیبی رو شاهد هستیم:

  • ساعات روز: کتابخانه همراه با کتابدار.

  • ساعات شب و تعطیلات: کتابخانه باز اما با مدیریت خودکار.

در ملبورن استرالیا چند کتابخانه از این نوع ترکیبی هست. این ویدئو درباره آنها توضیح میدهد: Open Libraries - a new concept in library service from Yarra City Council