وقتی فناوری‌های نوین می‌توانند بر چالش‌های منابع آموزشی باز فائق آیند

ده سال پیش که هنوز  درسنامه بود و آموزش‌های باکیفیت، به زبان ساده و مختصر و مفید متنی را با ایمیل در اختیار همگان به رایگان قرار می‌داد، دانشجویانم را تشویق می‌کردم که در دوره‌های مرتبط با درس‌هایشان شرکت کنند و اگر گواهی گذراندن دوره را ارائه می‌کردند نمره اضافه‌ای در پایان ترم به آنها اختصاص می‌دادم.

در ایران، شاید درسنامه را بتوان در زمره اولین منابع آموزشی باز یا نوعی موک دانست. دوره‌های خیلی خوبی داشت. هر درس را به ایمیل می‌فرستاد و بعد از هر چند تا درس یک آزمون تستی باز هم به ایمیل می‌فرستاد و اگر نمره قبولی از آزمون‌ها کسب می‌شد یک گواهی خوشگل صادر می‌کرد. خود نیز چندین دوره آموزشی‌اش از جمله طراحی وب‌سایت با وردپرس را شرکت کرده بودم. در یکی از کلاس‌ها متوجه شدم که تعداد گواهی‌هایی که دانشجویان برای ارتقای نمره ارائه می‌دهند خیلی بیشتر از حد معمول است. کاشف بعمل آمد که با فتوشاپ گواهی‌هایی کاملا مانند گواهی‌های درسنامه درست کرده‌اند. از آن ببعد از سایت درسنامه درستی گواهی‌ها را استعلام می‌کردم.

منابع آموزشی باز از جمله دوره‌های آموزشی آنلاین و رایگان با ظهور موک‌ها بسیار مورد استقبال قرار گرفته‌اند. بحران کرونا، توجه به آموزش‌های آنلاین را بیشتر کرد. علیرغم مزایای بسیاری که برای این نوع منابع آموزشی باز برمی‌شمرند چالش‌هایی پیش روی آن‌ها قرار دارد (از جمله امکان تقلب و استفاده از شخص دیگری غیر از ثبت‌نام کننده برای امتحان دادن). اما ترکیبی از فناوری‌هایی مثل هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و بلاک‌چین می‌تواند شناسایی، انتخاب، بازیابی، و استفاده مجدد از منابع آموزشی باز را تسهیل کند و کیفیت و اعتبار این منابع را مدنظر قرار دهد. این فناوری‌ها مدل جدیدی از پایداری منابع آموزشی باز ایجاد کرده‌اند.

در این مقاله مروری، کاربرد فناوری‌های نوین همانند بلاک‌چین و هوش مصنوعی و بیگ دیتا برای غلبه بر چالش‌های منابع آموزشی باز بحث شده است که در ذیل به آن‌ها اشاره می‌شود:

ادامه نوشته

راهنمای ارتباطی استاد و دانشجو

طی سال‌ها کار دانشگاهی، به مسائل و بدفهمی‌هایی برخوردم که ناشی از مشکلات ارتباطی بین استاد و دانشجو بود. برای بهبود ارتباط دانشجو و استاد نکاتی فهرست‌وار ذکر کرده‌ام. اگر موردی از قلم افتاده است بفرمایید تا اضافه شود:

• برای ارتباط علمی با استاد، بهترین گزینه ایمیل است.
• دیدار حضوری با استاد را تا حد امکان کوتاه کنید. از بحثهای حاشیه‌ای و ذکر مشکلات شخصی بپرهیزید. برای حل مشکلات شخصی به مرکز مشاوره دانشگاه مراجعه کنید.
• اگر می‌توانید  اطلاعاتی را از وب یا دوستان و همکلاسی‌ها بگیرید، به وقت استاد احترام گذاشته و از مطرح کردن آنها بپردازید.
• در شبکه‌های اجتماعی علمی مثل ریسرچ‌گیت و لینکدین عضو شوید. ارتباط با دیگر پژوهشگران از سراسر دنیا علم شما را به روز می‌کند و سوالات خود را می‌توانید در گستره دنیا بپرسید.
• اگر در تعطیلات و آخر هفته‌ها ایمیل می‌فرستید، برای دریافت پاسخ صبوری به خرج دهید. از ارسال پیام در ساعات پایانی شب خودداری کنید.

ادامه نوشته

سواد دیجیتال

چندی پیش به دعوت انجمن دانشجویی دانشگاه تربیت مدرس، کارگاه آموزشی سواد دیجیتال را ارائه کردم. فایل ارائه را اینجا گذاشته‌ام.  

 با این سناریوهای آشنا آغاز کردم که دلیل آن‌ها می‌تواند بی‌سوادی دیجیتال باشد:

• لپ‌تاپم ویروسی شد و کل اطلاعات پایان‌نامه‌ام از دست رفت.
• مقاله‌ام را که بسیار برای آن زحمت کشیده بودم در نشریه‌ای نامعتبرچاپ کرده و کلی هم از من بابت انتشارش پول گرفتند.
• چرا هر جا رزومه‌ام رو می‌فرستم دعوت به مصاحبه نمی‌شم؟
• مقاله‌ام را استادم خوانده و در فایلی که فرستاده کلی خطوط قرمز همراه اصلاحاتش هست که نمیدانم چطور برشان دارم.
• فایلی که برایم فرستاده بودی را جایی در لپ‌تاپم ذخیره کرده‌ام اما نمی‌توانم پیدایش کنم.
• ایمیل مگر همان جیمیل نیست؟
• نیم‌فاصله دیگه چیه؟
• یه ایمیل از یاهو اومد و گفت اطلاعات ایمیلم رو وارد کنم که حسابم رو نبندن ولی دیگه به ایمیلم دسترسی ندارم.

ادامه نوشته

دنیای ناپایدار دیجیتال

دنبال مدرکی هستم. یادم می‌آید که قبلا آنرا در یک گروه واتساپی به اشتراک گذاشته بودم. گوشی‌ام را عوض کرده‌ام و دسترسی ندارم. از اعضای گروه می‌پرسم. هیچ‌کس نداردش!

هر مطلب یا پست یا لینکی که بدستم می‌رسید و فرصت خواندنش را نداشتم و یا می‌خواستم دم‌دستم باشد که از خاطرم نرود برای خودم در تلگرام ذخیره می‌کردم.  چند روزی است که فرصت کرده‌ام سری به این پیام‌های ذخیره شده بزنم. جالب است که بیشتر لینک‌های مربوط به پنج سال گذشته دیگر وجود ندارند و کلیک که می‌کنم صفحه خطا میآید.

در حال به‌روز کردن اسلایدهایم هستم. لینک‌های مفید در اسلاید آخر را چک می‌کنم. نود درصد ناپدید شده‌اند!

دکتر امیررضا اصنافی که سالهاست وبلاگ می‌نوشت در لینکدین پست گذاشته که پرشین‌بلاگ همه وبلاگ‌ها را بدون اطلاع قبلی از دسترس خارج کرده ‌است.

باز هم صد رحمت به آلبوم‌های قدیمی و عکس‌های چاپی که اگر کم بودند اما همیشه بودند. الان که فقط عکس‌های حداکثر چند سال اخیر را دم‌دستمان داریم. تازه آنهم اگر گوشی مشکل پیدا نکند و از بین نروند.

همه این‌ها ضرورت ذخیره و مدیریت اطلاعات شخصی را نشان می‌دهد.

وقتی سوالت را می‌توانی در گستره دنیا بپرسی: در ستایش شبکه‌های اجتماعی علمی

از خانمی که نمی‌شناسم ایمیلی می‌رسد با موضوع درخواست راهنمایی:
سوالی درباره نشریات ISI داشتم. نشریه ای معتبر که مثلا طی چندین سال همواره ضریب IF با نرخ رشد صعودی داشته ، چطور می شود که مثلا امسال (2019) دیگر در لیست نشریات دارای ضریب تاثیر در جی سی آر دیده نمی شود؟!

مثلا مجله: Journal of Biomolecular Structure and Dynamics 

اطلاع دارم که اگر نشریه ای معیارهای مد نظر را نداشته باشد از لیست خارج می شود و یا بالعکس نشریه ای در ESCI هست تا این معیارها را کسب کند و وارد نمایه های استنادی اصلی شود. ولی باز هم به راحتی این مساله حداقل برای استادی که کلی زحمت کشیده و مقاله برای این مجله فرستاده، قابل هضم نیست. آیا دلایل دیگری هم می تواند داشته باشد؟

اطلاعات منهم در همان حد است. یعنی میدانم نشریات تا ابد آی اس آی نمی‌مانند و اگر افت کیفیت پیدا کنند خارج می‌شوند. تصمیم می‌گیرم سوالش را در ریسرچ‌گیت که یک شبکه اجتماعی علمی است بپرسم:

Why a top journal (Journal of Biomolecular Structure and Dynamics) with a growing impact factor is not indexed in JCR anymore

طولی نمی‌کشد که پاسخی از یک دانشمند هلندی که اطلاعات خوبی درباره این نشریه دارد می‌رسد:

ادامه نوشته

خدمات کتابخانه‌ها به افراد مبتلا به اوتیسم

در آمریکا از هر ۵۹ نفر،‌ یک نفر مبتلا به اوتیسم است. آمار مبتلایان در ایران هم رو به افزایش است. در این مقاله خدمات کتابخانه‌های عمومی به نوجوانان مبتلا به اوتیسم شرح داده شده است. بخش‌هایی از این مقاله:

همدلی و مراقبت دلسوزانه از جنبه های اصلی کار کتابداری است. این امر به ویژه هنگام در نظر گرفتن خدمات به افراد با نیازهای ویژه ،بیشتر صادق است.

جلسات قصه‌گویی برای کودکان اوتیسم چند سالی است که در کتابخانه‌های عمومی دنیا رایج شده است.

کتابخانه‌های عمومی با انجمن‌ها و سازمان‌های مرتبط با اوتیسم همکاری داشته و کتابداران را برای ایفای خدمات به این افراد آموزش می‌دهند.

اما خدمات به نوجوانان و بزرگسالان اوتیسمی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

نوجوانان اوتیسمی هم مثل سایر نوجوانان در شبکه‌های اجتماعی حضور دارند و پژوهش‌ها نشان داده است که این امر تأثیر مثبتی روی دوستی‌های آن‌ها داشته است. اما آن‌ها هم می‌توانند مانند سایر نوجوانان طعمه مجرمان سایبری شده و مورد سوءاستفاده و زورگیری‌های اینترنتی قرار گیرند.

با شهروندی دیجیتال می توان به نوجوانان در مورد مشارکت مسئولانه بصورت آنلاین آموزش داد. شهروندی دیجیتال چنین تعریف شده است: "توانایی تفکر انتقادی ، رفتار ایمن و مشارکت مسئولانه در دنیای دیجیتال.

نتیجه پژوهشی نشان داده است که ۸۸ درصد نوجوانان در شبکه‌های اجتماعی مورد بی‌مهری و رفتارهای خشونت‌آمیز قرار گرفته‌اند (منبع)

 آموزش شهروندی دیجیتال در برنامه درسی مدارس برخی کشورها وارد شده است. در این آموزش با استفاده از مفاهیمی مانند اخلاق، مسئولیت و مراقبت از سلامتی در رفتارهای آنلاین، جوانان را به سمت تعاملات آنلاین مثبت هدایت می‌کنند.

با جستجوی گوگل اسکالر برای مقالات مرتبط با خدمات کتابخانه‌ها و کتابداران برای اوتیسمی‌ها  ۲۵۷ هزار مقاله انگلیسی بازیابی شد اما در ایران ظاهرا هنوز این موضوع کار نشده است و بسیار جای کار دارد. 

ممنون از کتابک که کتاب‌های مناسب کودکان اوتیسم را معرفی کرده است.

وقتی اصول اولیه ارتباطی در ایمیل‌نگاری فراموش می‌شود

ایمیلی که نام کوچک فرستنده نشان از آقا بودن وی دارد از راه می‌رسد با درخواست مصاحبه برای یک پژوهش دکترا. چند روز بعد که برای مصاحبه تماس می‌گیرد صدایی زنانه‌ می‌شنوم.تعجب میکنم و جواب می‌دهد که ببخشید من از ایمیل شوهرم استفاده می‌کنم.
خیلی متاسف می‌شوم که دانشجوی دکترای ما هنوز آدرس ایمیل مستقل ندارد و یا آنقدر به مخاطب احترام نمی‌گذارد که حداقل در ایمیلش اعلام کند که اسم و فامیل خودش چیست.
گاه نیز ایمیل‌ها و پیام‌هایی دریافت می‌کنم که فقط حاوی نام خانوادگی است و نمیدانی در پاسخ، فرستنده را آقا خطاب کنی یا خانم.
ایمیلهایی هم هستند با اسامی مستعار مثل اسب سفید یا رز آبی و متن بدون نام و پرسشنامه‌هایی باز هم بدون نام که از تو می‌خواهند بررسی‌شان کنی. 

ایمیل یک کانال ارتباطی رسمی است. اینستاگرام نیست که با هر نام مستعار و مختصری بشود ظاهر شد. هر رسانه‌ای برای خودش قواعدی دارد. در لینکدین که یک شبکه علمی و حرفه‌ای است هم می‌بینم افراد با اسامی مختصر و مستعار و عکس گل و بلبل ظاهر می‌شوند که غلط است. 

ایمیل‌‌نگاری صحیح از مؤلفه‌های سواد دیجیتال است. ایمیل‌هایی که موضوع ندارند و یا موضوعات کلی مثل سلام و درخواست کمک و راهنمایی و سوال دارند ...افرادی که بجای پاسخ روی یک ایمیل، ایمیل جدیدی باز می‌کنند و تو فراموش کرده‌ای که موضوع چه بوده...و کامنت‌های زیر که ذیل این پست در لینکدین آمده است همه نشان می‌دهد که نیازست تا استفاده صحیح از ایمیل را یاد بگیریم.

خانم پگاه تاجر:
باور كردنش سخته اما هنوز هم هستند دانشجوياني كه نمي دانند چطور ايميل بسازند يا نمي خواهند وقت بگذارند و بسازند. من شخصا اعتقاد دارم جاي واحد درسي آشنايي با مهارت هاي سواد اطلاعاتي در همه رشته ها و ارائه آن در بدو ورود به دانشگاه بسيار خالي است.

بارها پيش آمده فايل پروژه هاشان را با آدرس ايميل مسئول كافي نت برايم ارسال كردند. فرض كنيد نتيجه بررسي ام را بايد براي جناب كافي نت ارسال مي كردم 😢و دانشجو هم ديگه اون جناب كافي نتي رو پيدا نكرد كه پاسخ ايميل رو ازش بگيره😢 البته دانشجويان مقاطع تحصيلات تكميلي نبودند.

کامنت بامزه دکتر داریوش علیمحمدی:

یعنی شما می فرمایید ما انقدر باس بی غیرت باشیم که اجازه بدیم منزل ایمیل مستقل داشته باشه!؟ 😁
خطرناک تر از این اندیشمندان اونایی هستند که تو نقش شون فرو رفتن. یک دانشجو داشتیم فامیلی اش قربانی بود. ایمیل درست کرده بود برای خودش با اکانت "victim". یکی دیگه بود عضو بسیج خواهران بود! اکانت ایمیلش bisimchi بود!
بله خانم دکتر! فکر نکنید کم الکیه! 😊

خانم اعظم دبیری:

واقعا رفتار بعضی علم جو ها به اسامی و القاب پر طمطراقشون نمی خوره. 😪 اونایی برای من جالبن که وقتی ازشون آدرس ایمیل میخوام، فقط ابتدای ایمیل رو رو میدن .. و وقتی میپرسم جیمیل یا یاهو میگن ایمیل دیگه، ایمیل