منظور از علم باز یا open science چیست؟
دنیای امروز با بحرانهای بسیاری روبروست. بیماری کرونا، گرمایش زمین و فقر و نابرابری برخی از این بحرانهاست. در تأثیر اجتماعی پژوهشها گفتم که هدف پژوهشهای علمی باید کمک به حل مشکلات جامعه باشد. حال فکر کنید وقتی پژوهشگران از سراسر دنیا از فعالیتهای پژوهشی یکدیگر بتوانند بهره ببرند، با این خرد جمعی چقدر علم میتواند سریعتر پیشرفت کند و به حل بحرانها کمک کند.
به زبان ساده علم باز یعنی به اشتراکگذاری علم بصورت آزاد و رایگان. اما این فقط به معنی دسترسی به انتشارات علمی نیست بلکه به معنی دسترسپذیری همه مراحل چرخه پژوهش است. اصطلاح علم باز چتری برای همه موارد زیر است:
- دسترسی آزاد (دسترسی آزاد و رایگان به همه انتشارات علمی)
- دادههای باز (در هر پژوهشی میتوان دادههای حاصل از آزمایشگاه و مصاحبه و پرسشنامه، کد، مواد، مدل، روش و... را بصورت آزاد و رایگان در دسترس دیگر پژوهشگران قرار داد تا هم شفافیت پژوهش نشان داده شود و هم در پژوهشهای دیگر مجددا استفاده شود)
- داوری باز (بجای داوری دو سو کور)
- همکاری و ارتباطات علمی پژوهشی
- منابع آموزشی باز
- نرمافزارهای منبع باز
- ترویج علم (با علم باز دسترسی به علم فقط مختص افراد دانشگاهی نیست بلکه علم به همه اقشار جامعه منتقل شده و آگاهی به همگان تزریق میشود)
علم باز یعنی باز بودن دروازههای علم به روی همگان. هدف علم باز دسترسی جهانی به دانش علمی صرفنظر از مرزهای سیاسی، جنسیتی، جغرافیایی، نژادی یا موانع فناورانه و افتصادی است که پیشنیاز اساسی برای توسعه پایدار است.