یادداشت‌های مریم صراف‌زاده

زنى كه يسرِسه‌چرخه سوارش را هُل مى داد، با ديدن ما، بچه‌اش را از روى سه چرخه قابيد و بغل كرد و بعد از رد شدن‌مان بچه را دوباره روى سه چرخه كَذاشت...دختربچه اى از دور آمد و روبه رویمان ايستاد...كَفت «خاله، بچه‌ات ديوونه اى چيزيه؟» بدون اين كه فكر كنم، در لحظه، انگار كه از قبل آماده باشم، با صداى بلند كَفتم «اين حرف بديه، ديگه نگى ها. اين بجه اوتيسم داره. تكرار كن، بگو اوتيسم.» دخترك بادهان بازى كه دورش چرب بود و خرده‌هاى چيپس بهش حسبيده بود نكَاهم كرد. اين بار آرام تر گفتم «يه بار بگو اوتيسم.» دخترك تكرار كرد «اوتيسم.»

اما من مطمئن نبودم دوباره كي مى توانم پسرك رابه پارك بياورم. پارك هيج وقت جاى ما نبود، مثل مدرسه، كتابخانه، باشكَاه، سينما وهزار جاى ديگر. (بریده‌ای از کتاب ما ایوب نبودیم)

سناریویی دیگر:

یک مادر با دختر سه‌ساله‌اش جلوی در کتابخانه می‌ایستد. دختر حساسیت حسی دارد. صداها، نورها، جمعیت. مادر نمی‌داند آیا محیط کتابخانه برای دخترش مناسب است و دختر نمیداند در کتابخانه چه چیزی در انتظارش است. و هر دو دوباره به خانه برمی‌گردند. چیزی که بیش‌فعال‌ها، اوتیسمی‌ها و سندرم داونی‌ها هم ممکن است تجربه کرده باشند.
این تجارب ناخوشایند‌ بارها و بارها نه تنها در ایران که سرتاسر دنیا تکرار شده — تا وقتی که Plumtree تصمیم گرفت آن را تغییر دهد.
Plumtree یک سازمان غیرانتفاعی در سیدنی است که سال‌هاست با کودکان دارای تأخیر رشدی یا معلولیت و خانواده‌هایشان کار می‌کند. اما یک روز یک پرسش ساده مطرح شد: کتابخانه‌ها که برای همه هستند — چرا «همه» شامل این کودکان نمی‌شود؟

جواب در یک نظرسنجی از والدین پیدا شد. خانواده‌هایی که از تجربه‌هایشان در کتابخانه گفتند. از نگاه‌های عجیب. از برنامه‌هایی که برای فرزندشان طراحی نشده بود. از کتابدارانی که دلشان می‌خواست کمک کنند اما نمی‌دانستند چطور.

پروژه‌ای که از یک نظرسنجی شروع شد

Libraries as Community Connectors — این اسم پروژه‌ای است که NDIS آن را تأمین مالی کرد و Plumtree آن را زندگی بخشید. یک همکاری واقعی بین خانواده‌ها و کارکنان کتابخانه، نه از بالا به پایین، بلکه از دل تجربه‌های زیسته.
کتابداران توسط Peer Workers منتور می‌شوند — کسانی که خودشان والد کودک دارای معلولیت هستند.
یک دوره جامع رایگان برای کتابداران و همه آنهایی که در ارتباط با این کودکان هستند هم ایجاد کرده‌اند تا آموزش بدهند چطور ارتباط بگیرند.
خانواده‌ها و کتابداران با هم منابع می‌سازند. نه اینکه یک متخصص از بیرون بیاید و بگوید چه کار کنید.
کتاب‌ها، پادکست‌ها و ویدیوهای کودک‌محور درباره معلولیت در دسترس همه اعضا قرار گرفته است برای اینکه کودکان خودشان را در قفسه‌ها ببینند.

یک کتاب برای ۱٬۴۳۱ کتابخانه

شاید ملموس‌ترین خروجی پروژه، یک کتاب تصویری باشد. Our Library نوشته و تصویرگری Donna Rawlins
داستان Suzy، کتابداری که برنامه‌هایی می‌سازد برای خانواده‌های چندفرهنگی و کودکان با همه توانایی‌ها. کتابی که به رایگان به ۱٬۴۳۱ کتابخانه در سراسر استرالیا فرستاده شد — تا هر کودکی بتواند خودش را در صفحاتش پیدا کند.
کتابخانه‌ها فضاهای بی‌طرفی هستند که همه اعضای جامعه را به گرمی می‌پذیرند. اما «همه» یعنی واقعاً همه — و برای رسیدن به آن، باید عمداً تلاش کرد.
— Bianca Luks، مسئول کتابخانه کودکان و نوجوانان، City of Canterbury Bankstown

یک نکته که اغلب فراموش می‌شود: شمول فقط به نفع کودکان دارای معلولیت نیست. وقتی یک کودک «معمولی» کنار یک کودک دارای معلولیت storytime می‌رود، چیزی یاد می‌گیرد که در هیچ کتاب درسی نمی‌شود آموخت — که دنیا از آدم‌های متفاوت ساخته شده، و این تفاوت قشنگ است.

برای خانواده‌هایی که اغلب منزوی هستند، کتابخانه می‌تواند اولین جایی باشد که احساس می‌کنند بخشی از جامعه‌اند.
آن مادر و پسرش که سر در کتابخانه ایستاده بودند — شاید دفعه بعد کتابداری باشد که می‌داند چطور سلام کند. شاید یک Social Story منتشرشده روی وبسایت باشد که پسر را آماده کرده. شاید یک گوشه آرام در کتابخانه طراحی شده باشد که برای حواس او امن است.

Plumtree نشان داده که این تغییرها ممکن است. و کتابخانه‌ها، با کمی آموزش و اراده، می‌توانند همان چیزی باشند که همیشه ادعایش را داشته‌اند: خانه همه.